Kościół Św. Trójcy

 Najpiękniejszym zabytkiem Kobyłki jest barokowy kościół parafialny pw. Świętej Trójcy. Kobyłka była ulubionym miejscem pobytu Marcina Załuskiego i to właśnie on postanowił wznieść i ufundować przepiękną świątynię nazywaną "Perłą baroku na Mazowszu".

Budowa kościoła rozpoczęła się w 1740 roku. Został on zaprojektowany w stylu późnego baroku przez włoskiego architekta Guido Antonio Longhi, który jednak nie dokończył swojego dzieła wyjeżdżając wcześniej do Wenecji. Budowę świątyni kontynuował znany architekt warszawski Jakub Fontana kończąc ją w pierwotnej formie w 1763 roku. W wyniku kilku renowacji i przebudów wygląd kościoła ulegał pewnym zmianom. Najistotniejszym było skasowanie piętrowych pomieszczeń klasztornych nad bocznymi nawami.

Obecnie jest to murowana, bazylikowa, trójnawowa świątynia zbudowana na planie prostokąta, z dwiema wieżami przy elewacji północnej oraz tablicą inskrypcyjną nad wejściem. Tablica informuje o roku jej ufundowania, fundatorze i celu wzniesienia świątyni.

Fasada południowa mieści Kaplicę Ukrzyżowania oraz wejście do podziemi kościelnych. Wnętrze świątyni składa się z nawy głównej, dwóch naw bocznych, kruchty, chóru, tzw. chóru zakonnego i dwóch kaplic. Nawy boczne są dłuższe i niższe, nawa główna krótsza trójprzęsłowa zamknięta jest półkolistym prezbiterium, za którym znajduje się zakrystia i skarbczyk. Ołtarz główny zdobią złociste figury aniołów wykonane techniką snycerską. Umieszczone po bokach chóry zakonne i chrzcielnice posiadają dekoracje rokokowe.

Całe wnętrze kościoła pokryte jest wspaniałymi polichromiami figuralnymi i rysunkami dekoracyjnymi. Piękne malowidła, mimo wielu wojen, przetrwały w bardzo dobrym stanie do naszych czasów.

Architektura kościoła razem z wystrojem wnętrza i elewacji zewnętrznych tworzy przemyślany program ideowy, którego autorem był zapewne biskup Marcin. Fresk na sklepieniu nawy głównej to ilustracja Niebiańskiej Jerozolimy – „przybytku Boga z ludźmi”, która dla wierzących jest uosobieniem szczęścia wiecznego – nawiązanie do Apokalipsy św. Jana.

Nieprzypadkowo Niebiańskiemu Jeruzalem towarzyszy scena pokłonu pasterzy. Widzimy ją patrząc od strony chóru na ścianę absydy prezbiterium. Oba freski namalował mało znany ówcześnie malarz Grzegorz Łodziński. W konsze absydy widnieje Trójca św. a nad nią koncert anielski oraz postacie czterech ewangelistów.

Na sklepieniu nawy głównej widzimy scenę Adoracji Eucharystii z figurami świętych i ojców kościoła. Całość obramowana jest elementami iluzorycznej architektury.

Kościół na zewnątrz i wewnątrz ozdobiono malowidłami na tynku. W 2000 roku na bocznej ścianie elewacji odkryto fragmenty malowideł przedstawiających sceny Męki Pańskiej.

Obok kościoła znajduje się plebania wzniesiona w pierwszych latach XX stulecia. Obecna zbudowana jest w stylu nieistniejącego już dworu biskupa. Po drugiej stronie ulicy znajduje się „wikarówka”.

Cmentarz w Kobyłce przy ul. ks. Marmo liczy sobie przeszło 200 lat. Jest wyjątkowo pełną kroniką historii, zapisaną życiem spoczywających tu osób. Założony został w 1803 r.,  z tego czasu pochodzą najstarsze i najcenniejsze nagrobki.

Tu spoczywają pochowani w zbiorowej mogile uczestnicy Powstania Kościuszkowskiego i tu także znajduje się zbiorowa kwatera z 1920 roku żołnierzy z 47 pułku piechoty kresowej broniących rejonu Kobyłki.

Na tablicach pomników odczytujemy nazwiska wielu osób zasłużonych dla kraju i swojej miejscowości, jak ksiądz Franciszek Marmo, Feliks Montwiłł, pisarz Stanisław Szpotański, komendant obwodu radzymińskiego AK, major Witold Kitkiewicz i inni. Cmentarz bogaty jest także w nagrobki cenne pod względem artystycznym. Do najcenniejszych należą dwie kaplice grobowe: pierwsza murowana, zbudowana w 1837 roku, rodziny Matuszewskich i Pieniążków z ich herbami Topór i Odrowąż umieszczonymi na frontonie; druga pseudoromańska z 1927 roku rodziny Orszaghów, wykonana z głazów granitowych. 

W starej części cmentarza wydzielona jest kwatera dla pochówków prawosławnych z nagrobnymi tablicami pisanymi cyrylicą.

Wprost bramy cmentarnej widzimy kaplicę wystawioną przez Wincentego Matuszewskiego w 1837 r. pod wezwaniem św. Filomeny.

Cmentarz był w historii miejscem spoczynku nie tylko dla mieszkańców Kobyłki, ale dla całej parafii, która niegdyś sięgała dwie mile od Warszawy, aż po Klembów.

Decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dn. 20.02.1991 r. Cmentarz parafialny w Kobyłce został wpisany do rejestru zabytków. W uzasadnieniu decyzji czytamy: Cmentarz parafialny w Kobyłce posiada wartość historyczną. Został założony w 1803 r. Nagrobki od I połowy XIX w. do I połowy XX w. posiadają wartość zabytkową i artystyczną. Na cmentarzu znajdują się dwie kaplice grobowe : rodziny Matuszewskich i Pieniążków z 1837 r. oraz rodziny Orszaghów z 1927 r. Ogrodzenie i brama główna pochodzą z I pół. XIX w. Ochronie podlegają również groby żołnierzy poległych w 1920 r., groby żołnierzy Armii Krajowej oraz starodrzew”.

Historia jeszcze dawniejsza

Parafia Kobyłka datowana jest na początek XIV w., a pierwsza wzmianka w dokumentach pochodzi z 1415 r. Pierwszy kościół, który stał na miejscu obecnej barokowej świątyni zbudowany był z drewna modrzewiowego. W tych czasach to tu zlokalizowany był parafialny  cmentarz otoczony rowem. Groby starego cmentarza nie zachowały się.

W 1794 r. w Kobyłce stoczona została przedostatnia bitwa powstania. Po pięciogodzinnym zaciętym boju pozostało ponad 400 powstańców, których miejscowa ludność pochowała w zbiorowej mogile usypując kurhan na uroczysku zwanym Kąpiel. Władze carskie pod groźbą kary zabraniały opiekować się tym szczególnym miejscem licząc, że pamięć powstania zaniknie w społeczeństwie.

Jednak w 1803 r. nieopodal tego miejsca zlokalizowano nowy cmentarz. Granice cmentarza kilkakrotnie poszerzano. Po raz pierwszy w 1881 r., kiedy włączono w jego granice właśnie uroczysko Kąpiel (obecnie teren cmentarza między ulicami Syrokomli i Słowackiego).

Kolejny raz powiększono cmentarz w 1901 r. 80 tys. łokci gruntu na ten cel przeznaczył właściciel Kobyłki Józef Orszagh.